⚖️ قانون معادن

تعریف واژه‌های کلیدی

ماده معدنی (کانی): هر ماده یا ترکیب طبیعی که به صورت جامد، گاز، مایع یا محلول در آب در اثر تحولات زمین‌شناسی به وجود آمده باشد.

معدن: محدوده‌ای که شامل ذخیره معدنی است.

منبع معدنی: تمرکز یا انباشت طبیعی یک یا چند ماده معدنی در زیر یا روی زمین یا محلول در آب.

عملیات معدنی: شامل اکتشاف، تجهیز، استخراج، کانه‌آرایی و فرآوری.

صنایع معدنی: صنایعی که بخشی از ماده اولیه آن‌ها را مواد معدنی تشکیل می‌دهد.

کانه (کانسنگ): مواد معدنی یا کانی‌های موجود در کانسار که دارای ارزش اقتصادی است.

ذخیره معدنی (کانسار): منبع معدنی که بهره‌برداری از آن سودآور و مقرون به صرفه است.

ذخیره: میزان وزنی یا حجمی کانه موجود در ذخیره معدنی.

اکتشاف: مجموعه عملیات و تجسس ارادی برای یافتن کانسار، شامل نمونه‌برداری، بررسی‌های زمین‌شناسی، ژئوشیمیایی، ژئوفیزیکی، حفاری، حفر گمانه و تعیین شکل و کیفیت و کمیت ذخیره.

استخراج: مجموعه عملیاتی برای جدا کردن کانه از ذخیره معدنی و انتقال آن به محل انباشت مواد.

محل انباشت مواد: محلی خارج از کارگاه‌های استخراج، تونل‌ها و چاه‌ها که مواد استخراج‌شده در آنجا انباشته می‌شود.

کانه‌آرایی: عملیات فیزیکی، شیمیایی یا فیزیکی-شیمیایی برای جدا کردن مواد باطله از کانه یا تفکیک کانه‌ها از یکدیگر.

فرآوری: عملیاتی روی مواد خام معدنی یا کانه‌آرایی‌شده که موجب تولید مواد اولیه صنعتی می‌شود.

مواد باطله: موادی که در نتیجه استخراج یا کانه‌آرایی از کانه جدا می‌شود.

خاک صنعتی: خاکی که به دلیل خواص فیزیکی یا شیمیایی ویژه، مصارف صنعتی مختلف دارد.

سنگ تزئینی: سنگ‌های متبلور و غیرمتبلور رسوبی، آذرین و دگرگونی مانند مرمر، مرمریت، تراورتن، گرانیت و امثال آن‌ها که حاوی کانه قابل تفکیک در شرایط کنونی نیست و عمل‌آوری آن‌ها نظیر برش و صیقل، رایج و مقرون به صرفه است.

سنگ لاشه ساختمانی: سنگ‌های مختلف موجود در طبیعت که در شرایط کنونی حاوی کانه قابل تفکیک نبوده و عمل‌آوری آن رایج و معمول یا مقرون به صرفه نباشد و بنا به تشخیص وزارت صنعت، معدن و تجارت، سنگ تزئینی نیست و در پی یا دیوارچینی ساختمان‌ها، راه‌سازی و دیواره‌سازی و نظایر آن به کار می‌رود.

پروانه اکتشاف: مجوزی که برای انجام عملیات اکتشاف مواد معدنی در محدوده مشخص از طرف وزارت صنعت، معدن و تجارت صادر می‌شود.

گواهی کشف: تأییدیه‌ای که توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت، پس از اتمام عملیات اکتشافی و کشف ذخیره به نام دارنده پروانه اکتشاف صادر می‌شود.

کاشف: شخصی که گواهی کشف به نام وی صادر شده است.

بهره‌برداری: مجموعه عملیاتی برای استخراج و کانه‌آرایی و به دست آوردن مواد معدنی قابل فروش.

پروانه بهره‌برداری: مجوزی که توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت برای بهره‌برداری از معادن در محدوده‌ای مشخص صادر می‌گردد.

بهره‌بردار: شخص حقیقی یا حقوقی که دارای پروانه بهره‌برداری از وزارت صنعت، معدن و تجارت است.

اجازه برداشت: مجوزی که از طرف وزارت صنعت، معدن و تجارت برای تأمین مصالح ساختمانی مورد نیاز طرح‌های عمرانی و برداشت واریزه‌ها، ذخایر محدود کشف‌شده و برداشت جزئی از یک ذخیره معدنی و نیز عملیات آزمایشگاهی صادر می‌شود.

معادن بلامعارض: معادنی که فاقد بهره‌بردار است یا واگذاری آن از نظر این قانون منعی ندارد.

حقوق دولتی: سهم دولت که ناشی از استخراج، بهره‌برداری و برداشت هر واحد از ماده یا مواد معدنی است.

در راستای اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ و اصل ۴۵ قانون اساسی، مسئولیت اعمال حاکمیت دولت بر معادن کشور و حفظ ذخایر معدنی و نیز صدور اجازه انجام فعالیت‌های معدنی و نظارت بر امور مزبور و فراهم آوردن موجبات توسعه فعالیت‌های معدنی، دستیابی به ارزش افزوده مواد خام معدنی، توسعه صادرات مواد معدنی با ارزش افزوده، ایجاد اشتغال در این بخش و نیز افزایش سهم بخش معدن در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور به عهده وزارت صنعت، معدن و تجارت است.

مواد معدنی به چهار طبقه تقسیم می‌شوند:

🔹 طبقه یک: سنگ آهک، سنگ گچ، شن و ماسه، خاک رس، صدف دریایی، پوکه معدنی، نمک آبی و سنگی، مارن، سنگ لاشه ساختمانی و نظایر آن‌ها.

🔹 طبقه دو:

• ۱ـ مواد معدنی آهن، طلا، کرم، قلع، جیوه، سرب، روی، مس، تیتانیم، آنتیموان، مولیبدن، کبالت، تنگستن، کادمیوم و سایر فلزات.
• ۲ـ نیترات‌ها، فسفات‌ها، بورات‌ها، نمک‌های قلیایی، سولفات‌ها، کربنات‌ها، کلروریت‌ها (به استثنای مواد طبقه یک) و نظایر آن‌ها.
• ۳ـ میکا، گرافیت، تالک، کائولن، نسوزها، فلدسپات، سنگ و ماسه سیلیسی، پرلیت، دیاتومیت، زئولیت، بوکسیت، خاک سرخ، خاک زرد، خاک‌های صنعتی و نظایر آن‌ها.
• ۴ـ سنگ‌ها و کانی‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی مانند الماس، زمرد، یاقوت، یشم، فیروزه، انواع عقیق و امثال آن‌ها.
• ۵ ـ انواع سنگ‌های تزئینی و نما.
• ۶ ـ انواع زغال‌سنگ‌ها و شیل‌ها، قیر طبیعی و سنگ آسفالت طبیعی.
• ۷ـ مواد معدنی قابل استحصال از آب‌ها و نیز گازهای معدنی (به استثنای گازهای هیدروکربوری).
• ۸ ـ مواد معدنی موجود در فلات قاره.

🔹 طبقه سه: کلیه هیدروکربن‌ها به استثنای زغال‌سنگ، مانند نفت خام، گاز طبیعی، پلمه‌سنگ‌های نفتی، ماسه‌های آغشته به نفت و امثال آن‌ها.

🔹 طبقه چهار: کلیه مواد پرتوزا اعم از اولیه و ثانویه.

سیاست‌گذاری اجرایی و هماهنگی در مورد طبقات مواد معدنی با رعایت قانون اصلاح موادی از قانون برنامه چهارم توسعه و اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی و در چهارچوب این قانون — به جز موارد مربوط به وزارتخانه‌های نفت و نیرو و سازمان انرژی اتمی ایران — در حیطه وظایف وزارت صنعت، معدن و تجارت است.

دارنده پروانه بهره‌برداری باید درصدی از بهای ماده معدنی موضوع پروانه را به نرخ روز در سر معدن — به صورت استخراج‌شده یا کانه‌آرایی‌شده یا فرآوری‌شده — در چهارچوب بودجه مصوب، با پیشنهاد وزارت صنعت، معدن و تجارت و تصویب شورای عالی معادن، به عنوان حقوق دولتی به وزارت صنعت، معدن و تجارت پرداخت نماید. ضوابط تعیین زمان و میزان درصد یادشده با توجه به عوامل مؤثری همچون محل و موقعیت معدن، شرایط و موقعیت منطقه، میزان و نوع کانه‌آرایی، وضعیت ذخیره معدنی، روش استخراج، تعهدات و سود ترجیحی بهره‌بردار در آیین‌نامه اجرایی این قانون مشخص می‌شود. درآمدهای حاصل از اجرای این ماده به حساب خزانه‌داری کل کشور منظور می‌گردد.